Συχνά όταν μιλάμε για το μέλλον της εργασίας, αναφερόμαστε σε ψηφιακές δεξιότητες, τεχνητή νοημοσύνη, υβριδικά μοντέλα εργασίας και συνεχή επαγγελματική ανάπτυξη. Η πραγματικότητα όμως της αγοράς εργασίας δεν είναι ενιαία. Δίπλα σε ένα κομμάτι εργαζομένων που εξελίσσεται, εκπαιδεύεται και προσαρμόζεται στις νέες συνθήκες, υπάρχει και ένα άλλο κομμάτι του εργατικού δυναμικού που φαίνεται να λειτουργεί με όρους μιας άλλης εποχής.
Στην Ελλάδα εξακολουθούν να υπάρχουν εργαζόμενοι που δεν έχουν ποτέ συντάξει βιογραφικό σημείωμα, που δεν έχουν περάσει από μια δομημένη διαδικασία συνέντευξης και που βρίσκουν εργασία αποκλειστικά μέσω προσωπικών γνωριμιών ή “από στόμα σε στόμα”. Πρόκειται συχνά για ανθρώπους που δραστηριοποιούνται σε συγκεκριμένους κλάδους, κυρίως σε χειρωνακτικές ή χαμηλής εξειδίκευσης εργασίες, όπου οι διαδικασίες προσλήψεων παραμένουν ανεπίσημες και βασίζονται περισσότερο στην εμπιστοσύνη ή στη διαθεσιμότητα παρά σε κάποια αξιολόγηση δεξιοτήτων.
Πολλές φορές οι εργαζόμενοι αυτών των ομάδων δεν έχουν πρόσβαση σε εκπαίδευση ή κατάρτιση, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις δεν φαίνεται να υπάρχει και ιδιαίτερο ενδιαφέρον για επαγγελματική εξέλιξη. Η εργασία αντιμετωπίζεται κυρίως ως μέσο άμεσης επιβίωσης και όχι ως πεδίο ανάπτυξης δεξιοτήτων ή μακροπρόθεσμης επαγγελματικής πορείας. Αυτό δημιουργεί ένα χάσμα ανάμεσα σε διαφορετικά κομμάτια της αγοράς εργασίας, καθώς ένα μέρος της προσαρμόζεται γρήγορα στις νέες απαιτήσεις, ενώ ένα άλλο παραμένει στάσιμο.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι τι θα συμβεί τα επόμενα χρόνια, καθώς οι επιχειρήσεις εξελίσσονται και οι απαιτήσεις της αγοράς αλλάζουν. Η ψηφιοποίηση διαδικασιών, η ανάγκη για βασικές τεχνολογικές δεξιότητες και η αυξανόμενη έμφαση στην οργάνωση και στην αποδοτικότητα δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου ακόμη και παραδοσιακοί κλάδοι αρχίζουν να αλλάζουν τρόπο λειτουργίας. Σε αυτό το πλαίσιο, εργαζόμενοι που δεν έχουν βασικές επαγγελματικές δεξιότητες ή δεν είναι εξοικειωμένοι με σύγχρονες πρακτικές εύρεσης εργασίας κινδυνεύουν να βρεθούν σταδιακά στο περιθώριο της αγοράς.
Αυτό δεν αποτελεί μόνο πρόβλημα για τους ίδιους τους εργαζόμενους αλλά και για την ίδια την οικονομία. Κάθε αγορά εργασίας χρειάζεται να αξιοποιεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος του ανθρώπινου δυναμικού της. Όταν μεγάλα τμήματα εργαζομένων παραμένουν εκτός διαδικασιών ανάπτυξης δεξιοτήτων ή επαγγελματικής εξέλιξης, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος χαμηλής παραγωγικότητας και περιορισμένων ευκαιριών.
Η πρόκληση λοιπόν δεν αφορά μόνο την προσαρμογή των επιχειρήσεων αλλά και την υποστήριξη αυτών των ομάδων εργαζομένων ώστε να μπορέσουν να ενταχθούν πιο ενεργά στη σύγχρονη αγορά εργασίας. Η βασική επαγγελματική εκπαίδευση, η ενίσχυση δεξιοτήτων απασχολησιμότητας και η εξοικείωση με απλές διαδικασίες όπως η δημιουργία βιογραφικού ή η συμμετοχή σε συνέντευξη αποτελούν μικρά αλλά σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.
Το μέλλον της εργασίας δεν αφορά μόνο την τεχνολογία ή την καινοτομία. Αφορά και το πώς οι κοινωνίες διαχειρίζονται τις ανισότητες μέσα στην ίδια την αγορά εργασίας. Αν θέλουμε μια οικονομία που να εξελίσσεται χωρίς να αφήνει πίσω της σημαντικά κομμάτια του εργατικού δυναμικού, τότε η συζήτηση πρέπει να ανοίξει όχι μόνο γύρω από τις δεξιότητες του αύριο, αλλά και γύρω από το πώς υποστηρίζουμε όσους βρίσκονται ακόμη σε συνθήκες εργασίας του χθες.